Wychowanie człowieka

Ale jasne jest, iż nie można tego zrobić w każdym przypadku. Mimo zastrzeżeń, jakie nasunęły się nam poprzednio w związku z analizą schematu procesu wychowawczego, podanego przez Thorndike'a, przyznać trzeba, iż niejednokrotnie wychowanie polega nie na samym uproszczeniu danej naturalnej podniety, wywołującej daną reakcję, lecz na związaniu jej z reakcją odmienną od pierwotnej. Powyższa próbna analiza szeregu definicji wychowania przemawia za tym, iż trudno jest spodziewać się, jakoby można było ująć psychiczny mechanizm wychowania w jednej prostej formule, dającej się zastosować do wszelkich wypadków. Trudność ta jednak łatwo się wytłumaczy, gdy skłonimy się do poglądu, iż nie istnieje jakiś jeden prosty mechanizm, do którego można by sprowadzić wszystkie zjawiska wychowawcze. Musimy więc przygotować się raczej na to, iż w y c h o w a n i e, rozpatrywane ód strony psychologicznej, polegać będzie na różnych mechanizmach zmieniających się od przypadku do przypadku.